Erzincan'ın dağlarında, meralarında, ormanlarında ve köylerinde yetişen bitkiler ile geleneksel kullanım biçimleri, Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi'nde yayımlanan bilimsel bir araştırmayla kayıt altına alındı. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından desteklenen "Erzincan ilinde biyolojik çeşitliliğe dayalı geleneksel bilginin kayıt altına alınması" projesi kapsamında gerçekleştirilen çalışma, bu kültürel bilginin giderek kaybolduğunu da ortaya koydu.
Sefa Gözcü, Mustafa Korkmaz, Sercan Çorlu ve Suat Tuysuz tarafından hazırlanan "Traditional Uses of Medicinal Plants in Erzincan Province, Türkiye" başlıklı araştırma için Erzincan genelinde kapsamlı saha çalışması yapıldı. Çalışma kapsamında dokuz ilçe ve 58 köyde yaşayan, bitkilerin geleneksel kullanımı konusunda bilgi sahibi kişilerle görüşmeler gerçekleştirildi. Araştırmacılar 2022 ve 2023 yıllarında sahadan bitki örnekleri topladı. Çobanlar, çiftçiler, arıcılar, ev hanımları, öğretmenler, muhtarlar, bitki toplayıcıları ve geleneksel bitki bilgisine sahip farklı meslek gruplarından toplam 150 kişiyle yüz yüze görüşme yapıldı.
Araştırma sonucunda 39 bitki familyasına ait 100 tıbbi bitki taksonu belirlendi. Bunların 88'inin doğal ortamda yetiştiği, 12'sinin ise kültür bitkisi olduğu kaydedildi. Toplanan örneklerden herbaryum materyalleri hazırlandı ve Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Herbaryumu'nda muhafaza edilmek üzere saklandı. Çalışmada kenger, çaşur, ölmez otu, ana Fatma çiçeği, karamuk, yemlik, kızılcık, gilaburi, civanperçemi, ardıç ve ısırgan gibi bitkilere yer verildi. Araştırmacıların belirlediği en çok kullanılan bitkiler arasında ölmez otu, guling olarak da adlandırılan Cephalaria procera, ceviz, kekik türleri, ebegümeci, ıhlamur, kara dut, sinir otu, karaçam, ışkın, alıç, patates ve ısırgan otu yer aldı.
Erzincan'da bitkilerin hazırlama yöntemlerini de inceleyen çalışma, en yaygın yöntemin demleme olarak bilinen infüzyon yöntemi olduğunu ortaya koydu. Bu yöntemin ardından kaynatma, bitkinin çiğ tüketilmesi, ısıtılması ve ezilmesi gibi uygulamalar geldi. Toprak üstü kısımlar, yapraklar ve meyveler en sık kullanılan bölümler arasında bulunurken, bazı geleneksel uygulamalarda süt ve tereyağı gibi ürünlerden de yararlanıldığı belirlendi.
Araştırmaya katılan kişilerin yaş dağılımı ise geleneksel bilginin geleceği açısından dikkat çekici bir tablo sundu. Çalışmaya katılan 150 kişinin 84'ü 50 ila 70 yaş aralığında, 38'i ise 70 yaş ve üzerindeydi. 36-49 yaş grubunda 16 kişi yer alırken, 19-35 yaş grubunda yalnızca 10 kişi buluştu. 19 yaşın altında ise yalnızca iki katılımcı yer aldı. Araştırmacılar, geleneksel bitki kullanımına ilişkin bilginin genç nesillerde ve göç nedeniyle giderek kaybolduğuna dikkat çekti.
Çalışmayı yürütenler, raporda yer alan kullanım biçimlerinin halk arasında aktarılan geleneksel uygulamalar olduğunu vurguladı. Bunların her biri için klinik etkinlik ve güvenlilik kanıtlanmış bulunmuyor. Bu nedenle söz konusu bitkilerin hastalık tedavisinde doktor önerisi veya bilimsel tıbbi uygulamaların yerine kullanılması gerektiği sonucu çıkarılmaması gerekiyor.
